Sinema, yalnızca bireysel hikâyelerin anlatıldığı bir sanat dalı değil, aynı zamanda toplumsal yapıların, ekonomik ilişkilerin ve sınıfsal çatışmaların görünür hâle getirildiği önemli bir ifade alanı. Özellikle Gerçekçi Sinema, gündelik yaşamın sıradan insanlarını, onların ekonomik ve psikolojik mücadelelerini ve toplumsal sorunları merkeze alması hasebiyle önemli. Bu açıdan yaklaştığımızda sinemanın, hayatı idealize etmek yerine mevcut toplumsal koşulları ve bu koşulların insan üzerindeki etkilerini ortaya koyması dikkate şayan.
İşsizlik, modern toplumlarda yalnızca ekonomik bir sorun olarak değil, bireyin toplumsal kimliğini, psikolojik bütünlüğünü ve aile içerisindeki konumunu etkileyen çok boyutlu bir toplumsal olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışma hayatının, bireyin ekonomik ihtiyaçlarını karşılamasının yanı sıra toplumsal kabul görmesi, kendisini üretken hissetmesi ve belirli bir kimlik edinmesi açısından da önemli bir işlevi var. Bu nedenle işsiz kalmak, bireyin yalnızca gelir kaybına uğraması değil, aynı zamanda toplumsal konumunu ve kendilik algısını sorgulaması anlamına gelebilmekte.
Hüseyin Mirza Aydın*’ın yönetmenliğini, senaristliğini ve yapımcılığını üstlendiği Güçsüz filmi, işsizlik olgusunu bireysel ve toplumsal boyutlarıyla ele alması bakımından sinema sosyolojisi açısından incelenmeye değer bir yapım. Filmin merkezindeki Erhan karakterinin iş bulma mücadelesi, çağdaş çalışma hayatında bireyin karşılaştığı ekonomik ve psikolojik sorunları görünür kılması bağlamında çok önemli. Bu yönüyle Güçsüz filminin gerçekçi sinema açısından önemi, büyük kahramanlık hikâyeleri anlatmak yerine sıradan bir insanın gündelik hayattaki mücadelesine odaklanmasında aranabilir.
Güçsüz, temelde işsizlik sorununu bireysel ve toplumsal boyutlarıyla ele alan gerçekçi bir yapım. Bireyin sorunlarını toplumsal düzlemde ele alarak işsizliğin yalnızca ekonomik bir mesele olmadığını gözler önüne seriyor.
“Sinema gerçeğin sanatı olarak bütünlük taşır” diyen Andre Bazin, gerçeğin sanatı olarak tanımladığı sinemaya gündelik yaşamın sorunlarını, sıradan insanların deneyimlerini, toplumsal gerçeklikleri, sosyal hiyerarşi ve ilişkilerdeki yapıyı kararlılıkla dahil ediyor. Güçsüz filmi de, tüm bu katmanları gözden kaçırmadan, abartısız ve doğal akışında bize gerçekliği şüphe götürmeyen bir hikâyeyle sunuyor.
Filmin merkezindeki Erhan karakteri (İlker BAĞLAM), iş bulabilmek için sürekli iş görüşmelerine katılıp her defasında reddedilmenin yarattığı hayal kırıklığıyla mücadele eder. Eşi Nihal’in (Cansu BULUŞ) düzenli bir işte çalışması, aile ekonomisinin onun geliriyle ayakta kalmasını sağlar fakat Nihal’in hamile olabileceği ihtimali ve ardından gelen hamilelik haberi, Erhan’ın gelecek kaygısını daha da artırır. Böylece film, işsizliği yalnızca ekonomik bir sorun olarak değil, kişinin özgüveni, erkeklik algısı ve aile içindeki konumuyla bağlantılı bir mesele olarak işler. Erhan’ın yaşadığı sorunlar aslında yalnızca ona ait değildir. İş bulamayan, ailesine karşı sorumluluklarını yerine getiremediğini düşünen ve ekonomik koşullar nedeniyle kendisini toplumun dışında hisseden pek çok insanın ortak deneyimlerine işaret eder. Burada önemli bir ayrım vardır: İşsizliği yalnızca bireysel yetersizlik üzerinden değerlendirmek, ekonomik sistemin ve iş piyasasının yapısal koşullarını göz ardı etmek anlamına da gelebilir. Dolayısıyla Güçsüz, işsizlik olgusunun bireysel sorumluluk ile yapısal ekonomik koşullar arasındaki ilişkisini tartışmaya açabilecek bir film olarak okunabilir.
Geleneksel toplumsal cinsiyet anlayışında erkek, çoğunlukla ailenin ekonomik sorumluluğunu üstlenen kişi olarak konumlandırılır. Bu nedenle işsizlik, Erhan açısından yalnızca ekonomik bir kayıp değildir. Aynı zamanda toplumsal olarak kendisinden beklenen erkeklik rolünü yerine getiremediği düşüncesini de beraberinde getirir.
Erkeklik, ekonomik üretkenlik ve aileyi geçindirme kapasitesi üzerinden mi tanımlanmalıdır? Film boyunca bu soruyla yüzleşebiliriz. Bu yönüyle Nihal’in çalışması, aile içerisindeki ekonomik sorumlulukların geleneksel biçimde paylaşılmadığını gösteren önemli bir unsurdur. Kadının ekonomik açıdan bağımsız olması, aile içerisindeki güç ilişkilerinin yeniden değerlendirilmesini gerektirir. Film bu açıdan kadın emeğinin görünürlüğü ve erkeklik algısının dönüşümü üzerine de düşünme imkânı sunar.
Sürekli iş başvurusu yapmak, olumsuz yanıt almak ve gelecek konusunda belirsizlik yaşamak bireyin kendisine yabancılaşmasına neden olabilir. Erhan’ın deneyimi üzerinden işsizliğin yalnızca çalışma hayatının dışında kalmak değil, toplumsal yaşamın içinde kendisini değersiz hissetmek anlamına da gelebileceğini düşünürken filmin finalinde tatlı bir gülümseme yüzümüzde canlanır.
Tam da burada Güçsüz filmi önemli bir soruyu gündeme getirir: Bir insanın toplumsal değeri, ekonomik gücü ve çalışma hayatındaki konumuyla mı belirlenmelidir?
– Başrollerini İlker Bağlam ve Cansu Buluş’un paylaştığı Güçsüz yurt içi ve yurt dışında birçok festivalde gösterildi…
Hüseyin Mirza AYDIN
1985 İzmit’te doğdu. Sosyoloji ve sinema eğitimi aldı. Yüksek Lisans’ını Kocaeli Üniversitesi’nde tamamladı. Sinemanın yanı sıra video sanatı ile uğraşmaktadır. Birçok kısa film ve belgeselin yapımında yer aldı.
Filmografi:
Kayıtsız Durumlar – 2012 (Kısa film – Yönetmen)
Askersiz Bölge: Vicdan – 2013 (Belgesel – Yönetmen)